Czwarta fala upałów w Hiszpanii: jak chronić się przed udarem cieplnym (golpe de calor)

Stan na 27.07.2026. Hiszpania mierzy się z czwartą w tym roku falą upałów. Sytuacja meteorologiczna zmienia się z dnia na dzień — najnowsze ostrzeżenia i temperatury śledź na oficjalnych kanałach AEMET oraz Protección Civil (alerty na telefon), a w nagłych wypadkach dzwoń pod 112.

Lato 2026 jest w Hiszpanii wyjątkowo groźne. Państwowa Agencja Meteorologiczna (AEMET) wydała aviso especial (ostrzeżenie specjalne) w związku z utrzymującą się falą wysokich temperatur. Termometry na południu i w centrum kraju sięgają do 42°C, a lokalnie w dolinie Gwadalkiwiru i na południowym zachodzie zbliżają się do 44–45°C. Do tego dochodzi ekstremalne ryzyko pożarów. W tym poradniku wyjaśniamy, jak rozpoznać udar cieplny (hiszp. golpe de calor) i jak chronić siebie oraz bliskich.

Co się dzieje: czwarta fala upałów

To już kolejny w tym lecie epizod ekstremalnego gorąca. AEMET utrzymuje ostrzeżenia (pomarańczowe, a miejscami czerwone) głównie dla południowo-zachodniej Hiszpanii, dolin Gwadiany i Gwadalkiwiru, doliny Ebro oraz kotlin na północnym wschodzie. W miastach takich jak Kordoba, Sewilla, Badajoz czy Toledo temperatura maksymalna przez kolejne dni utrzymuje się powyżej 40°C, a noce są tropikalne — minimalne temperatury nie spadają poniżej 25°C, co szczególnie obciąża organizm.

Wysokim temperaturom towarzyszy ekstremalne zagrożenie pożarowe. W ostatnich tygodniach z pożarami w rejonie Madrytu (Sierra Oeste) i w innych regionach walczyły setki strażaków. Jeśli mieszkasz w pobliżu terenów leśnych, stosuj się do poleceń służb i miej przygotowany plan na wypadek ewakuacji.

Rekordowa liczba ofiar

Skutki są tragiczne. Według systemu MoMo, prowadzonego przez Instytut Zdrowia Carlos III (ISCIII) i Ministerstwo Zdrowia, od początku sezonu z wysokimi temperaturami wiązano już ponad 2 680 zgonów (dane MoMo od 15 maja do końca lipca 2026) — to najwyższy poziom w historii pomiarów i niemal dwukrotnie więcej niż w analogicznym okresie 2025 roku. Sam maj 2026 z 101 zgonami pobił rekord dla tego miesiąca. Kolejne fale wciąż podnoszą bilans — trzecia zakończyła się liczbą ok. 150 ofiar, a czwarta jest w toku. MoMo szacuje tzw. nadwyżkę zgonów przypisywaną upałom, głównie wśród osób starszych i przewlekle chorych.

Udar cieplny (golpe de calor) — rozpoznaj objawy

Udar cieplny to stan zagrożenia życia — organizm przestaje panować nad temperaturą ciała. Wymaga natychmiastowej pomocy. Zadzwoń pod 112, jeśli u kogoś wystąpią:

• temperatura ciała powyżej 40°C, gorąca i zaczerwieniona skóra;
• brak potów mimo upału (skóra sucha) albo, przeciwnie, zlewne poty;
• splątanie, dezorientacja, bełkotliwa mowa, zachowanie jak po alkoholu;
• silny ból i zawroty głowy, nudności, wymioty;
• przyspieszone tętno i oddech;
• drgawki lub utrata przytomności.

Do czasu przyjazdu karetki: przenieś osobę w cień lub chłodne miejsce, zdejmij nadmiar ubrania, schładzaj ciało (zimne, wilgotne okłady na kark, pachy i pachwiny, wachlowanie). Jeśli jest przytomna, podawaj małymi łykami wodę. Osobie nieprzytomnej nie podawaj nic do picia.

Jak się chronić — profilaktyka

• Pij regularnie — wodę, także gdy nie czujesz pragnienia. Ogranicz alkohol, kawę i słodkie napoje.
• Unikaj słońca i wysiłku w godzinach 12:00–18:00, gdy upał jest największy.
• Przebywaj w chłodnych pomieszczeniach; wietrz nocą i nad ranem, w dzień zasłaniaj okna. Jeśli nie masz klimatyzacji, skorzystaj z centrów handlowych, bibliotek czy klimatyzowanych punktów wskazanych przez gminę.
• Jedz lekkie posiłki — owoce i warzywa o dużej zawartości wody.
• Noś lekką, przewiewną, jasną odzież, nakrycie głowy i okulary; używaj kremów z filtrem.
• Nie zostawiaj jedzenia psującego się w cieple i pamiętaj o zwierzętach domowych (woda, cień).

Kto jest najbardziej narażony

• Osoby starsze, zwłaszcza samotne;
• niemowlęta i małe dzieci;
• kobiety w ciąży;
• osoby przewlekle chore (serce, cukrzyca, choroby układu oddechowego i nerek) oraz przyjmujące niektóre leki;
• pracownicy na zewnątrz (budowa, rolnictwo, ogrodnictwo, sprzątanie ulic, dostawy);
• osoby uprawiające sport w upale i osoby w kryzysie bezdomności.

Nigdy nie zostawiaj dzieci i zwierząt w aucie

W zaparkowanym samochodzie temperatura rośnie błyskawicznie i w kilka minut staje się śmiertelna — nawet przy uchylonej szybie i w cieniu. Nigdy nie zostawiaj w aucie dziecka ani zwierzęcia, choćby na chwilę. Jeśli zauważysz zamknięte w rozgrzanym samochodzie dziecko lub zwierzę w stanie zagrożenia, dzwoń pod 112.

W trakcie fali upałów sprawdzaj starszych sąsiadów i samotnych krewnych — telefon lub krótka wizyta mogą uratować życie. Upewnij się, że mają wodę, działającą wentylację i czują się dobrze.

Praca na zewnątrz — znaj swoje prawa

Jeśli pracujesz na zewnątrz, chroni Cię prawo. Zgodnie z Real Decreto-ley 4/2023 (zmieniającym przepisy BHP i Statut Pracowniczy) pracodawca ma obowiązek dostosować warunki pracy przy wysokich temperaturach. Gdy AEMET ogłasza alert pomarańczowy lub czerwony, a środki zapobiegawcze nie gwarantują bezpieczeństwa, prace na zewnątrz w najgorętszych godzinach mogą i powinny zostać wstrzymane lub przesunięte. Kluczowe zasady:

• pracodawca musi ocenić ryzyko i wdrożyć środki (przerwy, cień, woda, rotacja, zmiana godzin);
• przy alercie pomarańczowym/czerwonym możliwe jest ograniczenie lub wstrzymanie czynności na zewnątrz;
• skrócenie czasu pracy z powodu upału nie może obniżyć Twojego wynagrodzenia;
• masz prawo przerwać pracę w razie poważnego i bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia.

Jako obywatel UE korzystasz w Hiszpanii z pełni praw pracowniczych. Naruszenia możesz zgłosić do Inspekcji Pracy (Inspección de Trabajo) lub związku zawodowego.

Ważne telefony

• 112 — jeden numer alarmowy (pogotowie, straż, policja) na całą Hiszpanię, także w sytuacji udaru cieplnego czy pożaru;
• Salud Responde — telefoniczna porada zdrowotna w Andaluzji (955 545 060); w innych regionach szukaj infolinii zdrowotnej wspólnoty autonomicznej;
• aplikacje i alerty Protección Civil oraz komunikaty AEMET — bieżące ostrzeżenia.

Upał bywa równie groźny jak inne klęski żywiołowe, ale w dużej mierze jesteśmy w stanie mu zapobiegać. Pij wodę, unikaj słońca w środku dnia, zadbaj o najsłabszych i reaguj natychmiast przy pierwszych objawach udaru. W nagłym wypadku — 112.

Zobacz też: Pożary lasów pod Madrytem (Sierra Oeste): stan na 27 lipca — co robić w strefie zagrożenia